رو مجرّد شو مجرّد را ببين * ديدن هر چيز را شرط است اين و قال اللّه تعالى : . . . رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ « 8 » و : إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ . آيا نظر نمىكنى كه خاك كه ثقيل و كثيف است در مكان آب نمىگنجد و آب كه كثيف‌تر از هواست در مكان هوا نمىگنجد و هوا كه اكثف از نار است در مكان نار قرار نمىگيرد ، و عناصر كه از فلكيّات ، كثيف‌ترند در مكان فلكيّات نمىگنجند ، و « جميع عالم جسمانى كه ما تحت عرش‌اند در عالم فوق عرش كه عالم ملكوت است نمىگنجند » « 9 » ، همچنين ، انجاس و اخباث از عالم دنائت و پستىاند و مكان آنها در عالم اسفل سافلين دنيا و طبيعت است و طهارت و قدس از جنس عالم اعلى است و حقيقت آنها در عالم باطن است ؛ فعلىهذا بدون طهارت از اخباث و احداث ظاهرى بدنى و باطنى قلبى ، عروج از براى انسان به عالم قدس و طهارت كه عالم قرب به حضرت قدّوس طاهر است صورت‌پذير نيست . پس صلاة كه معراج مؤمن است موقوف به طهارت ظاهر و باطن انسان است از نجاسات بدنيّه و خباثات نفسانيّه و كثافات قلبيّه تا آنكه بعد از تطهير ظاهر و باطن به مطهّرات صورى و معنوى ، مستعدّ عروج قلبى روحانى و وصول به جوار قرب حضرت قدّوس طاهر شود . و طهارت در جميع طاعات بدنى و قلبى ، نصف عمل است ؛ زيرا مادام كه تخليه از اخباث ، حاصل نشود تحليه به فضايل حاصل نيايد . پس تخليه ، نصف عمل است و تحليه نصف آن ؛ كما قال اللّه تعالى : قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ ؛

--> ( 8 ) - . . مردانى كه دوست دارند كه پاك شوند و خداى تعالى پاكيزگان را دوست دارد : سورهء 9 آخر آيهء 108 ( 9 ) - مقصود از اين گنجايش ، گنجايش حقيقى است نه گنجايش هندسى ؛ زيرا از نظر حقيقت و ذات نوع جسمانيّات را با روحانيّات كه عالم ايشان عالم ملكوت است نسبتى نيست : چه نسبت خاك را با عالم پاك ؟ !